Gebied voor gebied samen de biodiversiteit herstellen in heel Nederland 

Bunschoten-Spakenburg, 09 maart 2020

 

De Stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel is volop in beweging. Sinds de laatste bijeenkomst in september vorig jaar zijn liefst 25 nieuwe partners toegetreden. Zij namen op 5 maart 2020, tijdens de Partner- en Supporterdag, hun certificaat van partnerschap in ontvangst. Op deze dag reikte het Deltaplan ook de eerste ‘Samen voor Biodiversiteitsprijs’ uit. Deze prijs is mogelijk gemaakt door Wereld Natuur Fonds en waardeert de meest inspirerende voorbeelden van samenwerking tussen boeren, bewoners en andere betrokkenen om in specifieke gebieden de biodiversiteit te herstellen. Dit sluit haarfijn aan bij het thema van de dag: gebiedsgerichte aanpak voor biodiversiteitsherstel. 

 

De 10 finalisten die op de inspirerende locatie van de Eemlandhoeve in Bunschoten-Spakenburg (zie kader ‘Eemlandhoeve’) hun projecten pitchtenzijn het topje van de ijsberg van liefst 98 inzendingen voor de ‘Samen voor Biodiversiteitsprijs’. “Hierdoor zijn we aangenaam verrast”, zegt jurylid Natasja Oerlemans, voedsel- en landbouwexpert bij Wereld Natuur Fonds en bestuurslid van de stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel. “We hebben al deze projecten ook in een landkaartje gezet en daarin zie je dat de gebieden waarin samenwerkingsprojecten voor biodiversiteitsherstel plaatsvinden, over heel Nederland zijn verspreid.” 

Kaart SVBprijs inzendingen

98 inzendingen, 10 finalisten, 2 winnaars
De Samen voor Biodiversiteitsprijs dient als bron van inspiratie voor veel lokale projecten waarin boeren, bewoners, grondbeheerders, overheidsinstanties, natuurverenigingen en andere maatschappelijke organisaties samenwerken om het biodiversiteitsherstel te bevorderen. Het was een hele kluif voor de jury om alles te wikken en te wegen om op 10 finalisten en 2 winnaars uit te komen. De winnaars ontvangen elk een cheque van €25.000, beschikbaar gesteld door het Wereld Natuur Fonds, om hun plannen te realiseren. 

“We hebben vooral gelet op de mate van samenwerking tussen boeren en burgers”, zegt jurylid Lianne de Bie. “Het gaat ons erom dat de burger gelijk vanaf het begin bij het project is betrokken en dat het een echt gedeeld initiatief is dat een concreet en inspirerend voorbeeld is voor anderen. Ook letten we op de begroting, de financiële haalbaarheid en de termijn waarop het project resultaten oplevert.” 

 

De 10 finalisten:
Waldboeren in de Meerwijk’ (Berg en Dal, Gelderland), ‘Een b(l)oeiend puzzelstuk in de Ooijpolder’ Ooijpolder, Gelderland), ‘Duurzaam vogelgebied It Heidenskip (It Heidenskip, Friesland), Van Boomgaard naar Perenbos’ (Wijk bij Duurstede, Utrecht), ‘De kening te ryk yn ‘e Greidhoeke’ (De Greidhoeke, Friesland), ‘Bloeiende Bermen Binden Burgers en Boeren’ (Ens, Noordoostpolder/Flevoland), ‘(B)oerburgerbos’ (Zevenbergschen Hoek, Noord-Brabant), ‘Het Kuilenburger polderplan’ (Culemborg, Gelderland), ‘Noordpolder natuurlijk!’ (Muiden/Muiderberg, Noord-Holland) en ‘Salland biodivers’ (Salland, Overijssel). 

 

De winnaars: 

It Heidenskip 
Dorpelingen en boeren werken hier samen aan het verbinden van diverse weidevogelgebieden door een bloemrijk en open landschap, waar insecten en vogels zich thuis voelen. “Inspirerend, omdat iedereen meedoet en activiteiten en effecten goed zichtbaar zijn”, aldus de jury. “Dit is een eigenstandig project dat ook voor andere gebieden laat zien, dat je met een overzichtelijke investering heel veel biodiversiteitswinst kunt realiseren.” 

 

Bloeiende Bermen Binden Burgers en Boeren
Het betreft hier de aanleg en het beheer van een ‘bloeiende plattelandsweg’ met gevarieerde bermbeplanting en een doordacht maaibeleid van de sloottaluds. “Mooie lokale samenwerking tussen burgers en boeren, waarbij ook scholen zijn betrokken”, zegt de jury. “Deze plattelandsweg verbindt bestaande initiatieven voor duurzame landbouw en gebiedsbeheer. Het project staat op zich en is een inspirerend voorbeeld van de kracht van samenwerking.” 

Een speciale aanmoedigingsprijs van €15.000 kende de jury namens het Wereld Natuur Fonds toe aan het project (B)oerburgerboswaarin boeren en burgers samen aan de slag gaan om bomen te planten. 

 

Het Deltaplan groeit en bloeit
Met de nieuwe aanwas van 25 partners groeit het aantal partners naar 47. Daarnaast telt het Deltaplan 37 supporters. “We krijgen voortdurend nieuwe aanvragen binnen om partner of supporter te worden van het Deltaplan”, zegt Vet. “Onze beweging groeit en bloeit!” Tijdens de partnerdag benadrukt de voorzitter dat dit verder gaat dan alleen de aantallen. “Je kunt geen partner worden zonder een goed commitment, dus de groei in het aantal partners betekent ook 25 organisaties die zich verplichten om daadwerkelijk bij te dragen aan biodiversiteitsherstel. En hieraan, beste partners, gaan we jullie houden! Op onze website staan alle partners en hun commitments vermeld.” 

 

Boeren, bewoners en beheerders 
De ambitie van de stichting Deltaplan is om in 2022 60% van alle Nederlandse boeren te betrekken bij samenwerkingsprojecten in een gebiedsgerichte aanpak voor biodiversiteitsherstel. “Dat is heel ambitieus, maar we gaan ervoor”, zegt Alex Datema, voorzitter van BoerenNatuur en bestuurslid van het Deltaplan. “In al die gebieden in Nederland waar landbouw en het beheer van de natuur en de openbare ruimte samenkomen, daar moet het gebeuren. Het Deltaplan helpt boeren, bewoners en beheerders om in diverse gebieden samen projecten voor biodiversiteitsherstel op te zetten. Dat begint bij het afbakenen van een gebied: wat voor bodem is er? Wat speelt er? Natuur, landbouw of moet er woningbouw plaatsvinden? De aanleg van zonneparken of het bouwen van windmolens? Als je de stikstofproblematiek gebiedsgericht wil aanpakken, hebben alle betrokken partijen de overheid nodig om dit te faciliteren. Je hebt elkaar ook nodig in de uitwerking van processen. Bijvoorbeeld als boeren moeten worden uitgekocht. Het Deltaplan ondersteunt samenwerkingsprojecten. Gebiedsgericht biodiversiteit herstellen is al in volle gang. Dat blijkt wel uit de bijna 100 inschrijvingen voor de Samen voor Biodiversiteitsprijs.” 

 

De B van biodiversiteit en van boterham
De provincie Drenthe is een van de nieuwe partners van het Deltaplan. Drenthe loopt voorop in een overheid die actief participeert in gebiedsgericht biodiversiteitsherstel. “De aanpak van het Deltaplan is verankerd in onze aanpak”, benadrukt Gerco Arkema, strategisch adviseur natuurbeleid bij de provincie Drenthe. “Samen met boeren en bewoners zoekt Drenthe naar mogelijkheden om de landbouw te verduurzamen en de openbare ruimte ecologisch te beheren. 80% van onze provincie is landbouw en 13% is Natura 2000-gebied. Van de 1000 Drentse boeren, doen er zo’n 230 mee in samenwerkingsprojecten waarin ze beloningen kunnen stapelen voor extra inspanningen om emissies te verlagen en biodiversiteit te herstellen. De provincie heeft de ambitie om het aantal deelnemende boeren op 500 te krijgen. We ondersteunen ze via een plan van aanpak die de stappen in verduurzaming laat zien, en de indicatoren op basis waarvan boeren hun beloningen kunnen stapelen. In Drenthe is de B van boer, burger en biodiversiteit belangrijk, maar ook de B van boterham.” 

 

De B van bermen en bijles
In 2018 namen de Drentse Provinciale Staten een motie aan over herstel van de biodiversiteit. aandacht kreeg. Twee ideeën sprongen eruit: bermbeheer en bijles. Vanuit ‘Soortenrijk Drenthe’, waarin 11 gemeenten, 4 waterschappen en de provincie Drenthe samenwerken met maatschappelijke organisaties voor grotere biodiversiteit in het landelijke gebied, zijn afspraken gemaakt over bermbeheer. “Alle betrokken partijen ondersteunen dit en alle partners nemen deel aan het bermenberaad waarin we kennis delen en voorlichting geven”, zegt Mark Rondabeleidsadviseur natuur bij de provincie Drenthe. “Resultaat is dat we nu alle bermen en oevers in de hele provincie in kaart hebben gebracht. Per berm weten we of deze ecologisch wordt beheerd en welke soorten planten er leven. Door deze data te combineren, weten we welke bermen het meest kansrijk zijn voor herstel van biodiversiteit. Ook zijn er burgerinitiatieven die zelf aan ecologisch bermbeheer doen. Het andere idee gaat over educatie. In samenwerking met het IVN hebben we een lesprogramma gemaakt over biodiversiteit in het buitengebied. Bijles heet dat programma, waarmee de leerlingen van alle basisscholen onderzoeken hoe de leefomgeving van planten, insecten en dieren kan verbeteren.” 

 

Biodivers water- en landbeheer
Aan de andere kant van het land werkt een andere nieuwe partner van het Deltaplan – het Hoogheemraadschap Delfland – aan water- en gebiedsbeheer om de biodiversiteit te stimuleren. “We herkennen de oorzaken van biodiversiteitsverlies en we nemen onze verantwoordelijkheid om het tij te keren”, zegt Annemarie de Visser, beleidsadviseur biodiversiteit. “Naast schoon water en het inrichten van terreinen met oog voor de natuur, gaat het ook over ecologisch maaien, visvriendelijk baggeren, vogelvriendelijk waterpeilbeheer en andere uitvoeringstaken.” 

De Visser noemt diverse voorbeelden: “Samen met 14 gemeenten hebben we een ecologische netwerkvisie opgesteld waarin kansrijke gebieden staan voor waternatuur en logische ecologische verbindingszones. Met hengelsportverenigingen werken we aan vispaaiplaatsen en vispassages en met tuinders hebben we aandacht voor waterkwaliteit en het monitoren en minimaliseren van emissies. Met natuurorganisaties nemen we deel aan het weidevogelpact midden-Delfland en we besteden aandacht aan bloemrijke dijken, ecologisch beheer van land en waterwegen, en natuurvriendelijke oevers. In alles wat we doen, houden we rekening met biodiversiteit. Dat zit in onze natuur en daarom zijn we nu partner van het Deltaplan.” 

 

Samenwerken met boeren

De Eemlandhoeve
De Partner- en Supporterdag van de Stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel vond op donderdag 5 maart 2020 plaats op boerderij De Eemlandhoeve in Bunschoten-Spakenburg, van Maaike en Jan Huijgen. ‘’Hier zijn we 25 jaar geleden begonnen en inmiddels leven hier meer dan 350 plantensoorten, ruim 50 soorten vogels en alles daar tussenin zoals salamanders, kikken en nog veel meer diersoorten, op een natuurinclusief en divers boerenbedrijf op 350 hectare’’, zegt gastheer Jan Huijgen. ‘’Deze boerderij bewijst dat het kan.’’

Niet alleen op lokale schaal, maar juist op regionaal niveau is het volgens Huijgen mogelijk om een nieuw voedselsysteem te ontwerpen. Boeren en burgers vinden elkaar volgens Huijgen in een regionale voedselstrategie op basis van het VOLG-principe: voedsel, omgeving (de bodem), landbouw en gezondheid. ‘’Dit verbindt boer en burger, waarin burgers actief deelnemen in het boerenbedrijf en de voedselvoorziening in gebieden voor minstens 30 procent lokaal is’’, aldus boer-filosoof Huijgen.

Volgens Jan Bos, programmamanager landbouw en natuur van de Vereniging Natuurmonumenten, is gebiedsgerichte aanpak in samenwerking met boeren onmisbaar voor herstel van de biodiversiteit. “Op die manier beheren we zo’n 20 duizend hectare en dat willen we gaan uitbreiden. De tijd van de scheiding tussen landbouw en natuur is definitief voorbij. Natuurinclusieve landbouw die is gericht op specifieke landschappen kan niet alleen uit overheidsbeleid voortkomen. Dit moet door samenwerking van alle partijen ontstaan. Daarom ben ik ook zo blij met het Deltaplan Biodiversiteitsherstel. Gebiedsgerichte aanpak op basis van de bodemgesteldheid, het landschap, de aanwezige ondernemers en afzetmarkten en de contacten met lokale betrokken partijen, is een grote uitdaging. Boeren hebben hierin een belangrijke rol, samen met marktpartijen, burgerinitiatieven en investeringsfondsen om deze samenwerking te faciliteren.” 

 

Over het Deltaplan Biodiversiteitsherstel
Het Deltaplan Biodiversiteitsherstel is een brede maatschappelijke beweging met een unieke aanpak voor natuurherstel in Nederland. De deelnemende kennisinstituten, landbouwvertegenwoordigers, bedrijven, natuur- en milieuorganisaties en financiële instellingen laten zien dat we door betere samenwerking en het stimuleren en waarderen van grondgebruikers vanuit een gedeelde stip op de horizon het verschil kunnen maken voor een rijkere natuur. 

 

Bekijk hier de presentaties:

 

Bekijk hier de foto’s van de Partner- en Supporterdag.