Terugblik webinar herstel van het kleinschalig agrarisch cultuurlandschap

Met 151 deelnemers was er grote belangstelling voor deze online kennis- en inspiratiesessie over het herstel van kleinschalig agrarisch cultuurlandschap op maandag 22 september 2026. Tijdens de bijeenkomst stond de vraag centraal hoe landschapselementen zoals houtwallen, elzensingels, poelen en kruidenrijke randen kunnen bijdragen aan biodiversiteitsherstel én tegelijkertijd passen binnen een toekomstbestendige agrarische bedrijfsvoering.

Kleinschalige landschappen leveren niet alleen waardevolle leefgebieden voor planten en dieren, maar dragen ook bij aan waterbeheer, bodemkwaliteit, recreatieve waarde en landschappelijke kwaliteit. Tegelijkertijd brengt het beheer van deze landschappen uitdagingen met zich mee voor agrariërs. Tijdens de sessie werd daarom aandacht besteed aan zowel de ecologische waarde van landschapselementen als de voorwaarden die nodig zijn om beheer en behoud op lange termijn mogelijk te maken.

Aan de hand van wetenschappelijk onderzoek, praktijkervaringen uit de Noordelijke Friese Wouden en provinciaal beleid werd verkend welke rol landschapselementen spelen bij biodiversiteitsherstel. Daarbij kwamen onderwerpen aan bod zoals het belang van groene en blauwe dooradering, de relatie tussen natuur en landbouw, de organisatie van beheer, en de mogelijkheden om maatschappelijke diensten van boeren beter te waarderen en te belonen.

Presentaties

De gekraagde roodstaart als ambassadeur van het kleinschalige landschap – Ernst Oosterveld (Altenburg & Wymenga)

Ernst Oosterveld nam deelnemers mee in veertien jaar onderzoek naar de gekraagde roodstaart in de Noordelijke Friese Wouden. Aan de hand van deze soort liet hij zien hoe belangrijk landschapselementen zoals houtwallen en elzensingels zijn voor biodiversiteit in agrarische gebieden.

Hij legde uit welke kenmerken van het kleinschalige coulisselandschap bijdragen aan succesvolle broedgevallen, waaronder soortenrijke houtwallen, kruidenrijke vegetaties en traditioneel hakhoutbeheer. Daarnaast ging hij in op de bredere biodiversiteitswaarde van het gebied en pleitte hij voor landschappelijke schaalverkleining als strategie voor biodiversiteitsherstel. Ook besprak hij welke lessen de Noordelijke Friese Wouden bieden voor een economisch gezonde landbouw in combinatie met natuur- en landschapsbeheer. Bekijk de presentatieslides (pdf) of de opname van de presentatie hieronder:

Het nieuwe boek De Gekraagde Roodstaart van Ernst Oosterveld zal over ongeveer twee weken verschijnen. Geïnteresseerd? Reserveer dan alvast een exemplaar via de uitgever: Bestel hier het boek De Gekraagde Roodstaart

Boeren in het kleinschalige landschap – Marieke Jelsma (Vereniging Noardlike Fryske Wâlden)

Marieke Jelsma gaf een inkijkje in de dagelijkse praktijk van een melkveebedrijf in de Noordelijke Friese Wouden. Zij vertelde hoe landschapselementen zoals houtwallen, elzensingels, poelen en pingo's onderdeel zijn van zowel het landschap als de bedrijfsvoering.

Aan de hand van praktijkvoorbeelden lichtte zij toe hoe beheer plaatsvindt, waaronder periodieke snoei en eindkap van houtwallen en elzensingels. Daarbij ging zij in op de voordelen van deze elementen voor biodiversiteit, het microklimaat en dierenwelzijn. Ook besprak zij de uitdagingen die het beheer met zich meebrengt en benadrukte zij het belang van een passende vergoeding voor ecosysteemdiensten zoals biodiversiteit, waterberging, koolstofopslag en landschappelijke kwaliteit. Bekijk de presentatieslides (pdf) of de opname van de presentatie hieronder:

Groenblauwe dooradering als bouwsteen voor biodiversiteit – Jetze Genee (Provincie Fryslân)

Jetze Genee liet zien hoe de provincie Fryslân werkt aan het versterken van groenblauwe dooradering in het agrarisch gebied. Hij ging in op de rol van landschapselementen bij het verbinden van natuurgebieden, het versterken van Basiskwaliteit Natuur en het realiseren van bredere opgaven op het gebied van water, klimaat en landschap.

Daarnaast gaf hij inzicht in de verschillende subsidieregelingen en investeringsprogramma's waarmee aanleg en beheer van landschapselementen worden gestimuleerd. Aan de hand van voorbeelden uit Friesland liet hij zien hoe biodiversiteitsdoelen kunnen worden gekoppeld aan landbouw-, water- en landschapsopgaven en welke kansen er liggen om boeren en andere grondeigenaren hierbij te ondersteunen. Bekijk de presentatieslides (pdf) of de opname van de presentatie hieronder:

Meer weten over de aanleg en het beheer van landschapselementen? Bekijk de toolbox van het Aanvalsplan Landschap. Hier vind je praktische kennis en handreikingen voor herstel van het kleinschalige agrarische cultuurlandschap. 

Via het Aanvalsplan Landschap werken we daarnaast samen met partners aan de realisatie van 1.000 kilometer nieuwe landschapselementen en wisselen we kennis en ervaringen uit binnen een Community of Practice. Houd onze kanalen in de gaten voor toekomstige bijeenkomsten en praktijkresultaten.