Overslaan naar hoofdinhoud
zoeken
zoeken

Profielen gidssoorten voor Basiskwaliteit Natuur

Gidssoorten zijn algemene soorten die dienen als indicator voor de kwaliteit van de condities (abiotiek, inrichting en beheer) in een gebied: als de gidssoort er is, zijn de condities op het niveau van Basiskwaliteit Natuur. Een gidssoort (en de condities die deze soort nodig heeft) staat daarmee model voor een hele groep soorten. Maar het voorkomen van de soort is dus geen doel op zichzelf. Want Basiskwaliteit Natuur stuurt op een basiskwaliteit van de condities, en daarvan profiteren allerlei algemene soorten.

 

Hoe kies je gidssoorten

Gidssoorten vertegenwoordigen de condities die horen bij Basiskwaliteit Natuur van het gebied. Het is eerst nodig om te weten welke basiskwaliteit natuur (abiotiek, inrichting en beheer) bij jouw gebied past. Hoe je dit in kaart kunt brengen vind je hier. Als je weet wat er nodig is voor Basiskwaliteit Natuur in jouw gebied dan kun je gidssoorten kiezen die bij deze condities horen. Hierbij gelden twee voorwaarden:

  1. De selectie aan gidssoorten vertegenwoordigt de breedte aan condities die nodig zijn voor Basiskwaliteit Natuur in het gebied (abiotiek, inrichting en beheer)
  2. De gidssoorten kies je uit een bredere groep aan indicatorsoorten (en uit verschillende soortgroepen) die baat hebben bij dezelfde condities als de gidssoort(zie hieronder bijvoorbeeld de criteria die Amersfoort voor die keuze gebruikt). De aanwezigheid van deze soorten is dus een indicatie dat de condities (abiotiek, inrichting en beheer) op orde zijn. Dat betekent dat alle V's voor de soort voorzien zijn: voedsel, vocht, verbindingen, voortplanting, veiligheid en variatie. Daarmee krijg je de ecologische functionaliteit die minimaal nodig is. 

De gidssoorten kies je uit een bredere groep aan indicatorsoorten (en uit verschillende soortgroepen) die baat hebben bij dezelfde condities als de gidssoort(zie hieronder bijvoorbeeld de criteria die Amersfoort voor die keuze gebruikt). De aanwezigheid van deze soorten is dus een indicatie dat de condities (abiotiek, inrichting en beheer) op orde zijn. Dat betekent dat alle V's voor de soort voorzien zijn: voedsel, vocht, verbindingen, voortplanting, veiligheid en variatie. Daarmee krijg je de ecologische functionaliteit die minimaal nodig is. 

 

 

Gidssoorten als leidraad bij ruimtelijke ontwikkelingen

Wie Basiskwaliteit Natuur wil realiseren, richt zich altijd op het scheppen van de goede condities voor die soorten. Als de waterhuishouding, het nutriëntengehalte, de verbindingen tussen en de grootte van stukjes natuur, de structuur van de vegetatie en het beheer ervan kloppen met de eisen die soorten in deze omgeving stellen, dan komen ze meestal vanzelf. Gidssoorten zijn een handige ‘vertaling’ van de condities voor bestuurders en bevolking (gidssoorten spreken meer tot de verbeelding) en voor ontwikkelaars en bouwers, die in de BKN-gidssoortprofielen concrete handvatten krijgen over wat er nodig is voor Basiskwaliteit Natuur. Daarmee garandeer je de ecologische functionaliteit van een groengebied, juist ook als in dat gebied nog andere functies zijn. Voor ontwikkelaars en planners is het goed te weten dat benodigde ruimte voor natuur niet (altijd) gelijk staat aan de benodigde ruimte voor groen in en om de stad. Groen heeft meerdere functies, waarvan natuur er één is. Naast de ruimte die er voor natuur nodig is, is er ook ruimte nodig voor andere functies in het groen, zoals spelen, wandelen/fietsen of sporten. Dit kan samengaan, maar is mede afhankelijk van de verstoring die de andere functies geven, de rustplekken die er voor natuur (kunnen) zijn en de mate van verbondenheid van de aanwezige of toekomstige natuur.

In de kennisdocumenten lees je beschermingsmaatregelen en uitgebreide ecologische informatie over diverse beschermde diersoort in Nederland: https://www.bij12.nl/kennisdocumenten/

 

 

Profielen van BKN-gidssoorten

De profielen van de BKN-gidssoorten bieden gemeenten praktische ondersteuning om de Basiskwaliteit Natuur te bevorderen in stedelijke en omliggende gebieden. Aan de hand van grafische beelden wordt aangegeven welke elementen (zoals verblijfplaatsen en verbinding) de soorten nodig hebben én hoe je dit kunt integreren in een ruimtelijk ontwerp. De profielen zijn bedoeld voor beleidsmakers, landschapsarchitecten en stedenbouwkundigen. Deze profielen beschrijven zo kort en beeldend mogelijk wat de gidssoorten voor de stedelijke omgeving of het buitengebied nodig hebben in hun leefgebied. Het is de bedoeling dat niet-ecologen die zich bezighouden met de inrichting van de stad, zoals landschapsarchitecten en stedenbouwkundigen, informatie vinden over hoe ze met deze gidssoorten rekening kunnen houden.

Stuur op condities stuurt, niet op soorten

Wie Basiskwaliteit Natuur wil realiseren, richt zich altijd op het scheppen van de goede condities voor die soorten. Als de waterhuishouding, het nutriëntengehalte, de verbindingen tussen en de grootte van stukjes natuur, de structuur van de vegetatie en het beheer ervan kloppen met de eisen die soorten in deze omgeving stellen, dan komen ze meestal vanzelf. Gidssoorten zijn een handige ‘vertaling’ van de condities voor bestuurders en bevolking (gidssoorten spreken meer tot de verbeelding) en voor ontwikkelaars en bouwers, die in de BKN-gidssoortprofielen concrete handvatten krijgen over wat er nodig is voor Basiskwaliteit Natuur. Daarmee garandeer je de ecologische functionaliteit van een groengebied, juist ook als in dat gebied nog andere functies zijn. Voor ontwikkelaars en planners is het goed te weten dat benodigde ruimte voor natuur niet (altijd) gelijk staat aan de benodigde ruimte voor groen in en om de stad. Groen heeft meerdere functies, waarvan natuur er één is. Naast de ruimte die er voor natuur nodig is, is er ook ruimte nodig voor andere functies in het groen, zoals spelen, wandelen/fietsen of sporten. Dit kan samengaan, maar is mede afhankelijk van de verstoring die de andere functies geven, de rustplekken die er voor natuur (kunnen) zijn en de mate van verbondenheid van de aanwezige of toekomstige natuur.

Kies de juiste gidssoorten

Om biodiversiteit te versterken werken gemeenten en provincies met gidssoorten, in somigge gevallen worden icoonsoorten gebruikt maar de betekenis is hetzelfde. Deze soorten staan model voor de condities die nodig zijn voor een gezonde natuur. Door hun leefgebiedseisen als uitgangspunt te nemen, profiteren ook vele andere soorten.

toggle

Almere biedt een leidraad met infobladen en visualisaties voor 10 soorten, zoals bijenorchis, scholekster en snoek. Deze zijn gekoppeld aan zes schaalniveaus, van groenblauwe routes tot bedrijventerreinen, inclusief concrete maatregelen voor ontwerp en beheer.

external link
Ga naar de gidssoorten van Almere
toggle

De gemeente Amersfoort zet in op de via het verbeteren van de condities voor 33 gidssoorten. Doel is dat deze soorten op basis van wat ze minimaal nodig hebben op zichzelf kunnen functioneren. Deze 33 soorten zijn kenmerkend voor de Amersfoortse landschappen en fungeren als een richtlijn voor de kwaliteit en kwantiteit van de openbare ruimte voor vier schaalniveaus, van gebouw tot stadsrand. Voor elke soort zijn infobladen beschikbaar met eisen voor inrichting en beheer.

download asset
Leidraad gidssoorten Amersfoort PDF - 5.25 MB
download asset
33 Amersfoortse gidssoorten PDF - 45.83 MB
download asset
33 Amersfoortse gidssoorten uitgelegd PDF - 6.85 MB
download asset
Toelichting schaalniveau en landschapstypen PDF - 684.67 KB
download asset
Begrippenlijst Amersfoortse Gidssoorten PDF - 401.54 KB
toggle

Breda zoomt in op drie soorten – bunzing, gewone grootoorvleermuis en zelfs de mens – en geeft praktische tips om biodiversiteit en gezondheid in de stad te bevorderen.

external link
Ga naar gidssoorten Breda
toggle
 
Gemeente Lelystad deelt hun aanpak en ervaringen graag, zodat andere gemeenten hier eventueel inspiratie uit kunnen halen.
 
Gidssoorten van de gemeente Lelystad zijn uitgelicht en uitgewerkt op:
toggle

In de Methodiek BKN van Overijssel staan verschillende factsheets per gidssoort uitgewerkt.

download asset
Landelijk gebied PDF - 134.07 MB
download asset
Bebouwde omgeving PDF - 13.11 MB
toggle

Rijswijk richt zich op 27 doelsoorten. Voor iedere doelsoort worden de inrichtingseisen uitgelicht op basis van de 5 V's.

download asset
doelsoorten-rapport-rijswijk.pdf PDF - 5.55 MB
toggle

Toolbox Natuurinclusief Rotterdam
Praktische toolbox met handvatten, inspirerende voorbeelden en instrumenten voor het toepassen van natuurinclusieve maatregelen in de stad. Gericht op ontwerp, inrichting, beheer en ontwikkeling van de openbare ruimte.

Kader Biodiversiteit Rotterdam
Met dit kader beschrijft de gemeente Rotterdam de ambities voor biodiversiteit voor de komende jaren en de werkwijze om ecologie te integreren in het beheren, inrichten en ontwikkelen van de stad.

Ecoprofielen Gidssoorten Rotterdam
Overzicht van de ecoprofielen van de Rotterdamse gidssoorten. De profielen geven inzicht in de leefgebiedseisen van soorten en bieden handvatten voor het versterken van biodiversiteit in de stad.

download asset
Toolbox natuurinclusief Rotterdam PDF - 69.73 MB
download asset
Biodiversiteitskader gemeente Rotterdam PDF - 20.95 MB
download asset
ep-atalanta_def.pdf PDF - 3.6 MB
download asset
ep-boomblauwtje_def.pdf PDF - 2.42 MB
download asset
ep-bunzing_def.pdf PDF - 2.66 MB
download asset
ep-dagpauwoog_def.pdf PDF - 2.46 MB
download asset
ep-egel_def.pdf PDF - 2.83 MB
download asset
ep-gewone-dwergvleermuis_def.pdf PDF - 2.67 MB
download asset
ep-gierzwaluw_def.pdf PDF - 3.45 MB
download asset
ep-huismus_def.pdf PDF - 3.92 MB
download asset
ep-icarusblauwtje_def.pdf PDF - 2.49 MB
download asset
ep-laatvlieger_def.pdf PDF - 2.55 MB
download asset
ep-sperwer_def.pdf PDF - 3.61 MB
download asset
ep-steenhommel_def.pdf PDF - 3.67 MB
download asset
Steenrode Heidibel PDF - 2.55 MB
download asset
ep-tweestippelig-lieveheersbeestje_def.pdf PDF - 2.66 MB
download asset
ep-zwarte-roodstaart_def.pdf PDF - 2.65 MB
download asset
Zanglijster PDF - 199.01 KB
toggle

Utrecht presenteert infobladen voor 11 soorten, waaronder huismus, egel en ijsvogel. Elk blad toont wat een soort nodig heeft en hoe je dat kunt integreren in stedelijke inrichting.

download asset
Ga naar gidssoorten van Utrecht PDF - 38 MB
toggle

De gemeente Zeist werkt via tientallen projecten aan het verbeteren van de biodiversiteit. Zij hebben de gidssoorten verwerkt in hun biodiversiteitsplan en concreet gemaakt in deelgebieden.

download asset
biodiversiteitsplan_gemeente_zeist_2024.pdf PDF - 10.53 MB
toggle

De gemeente Zwolle heeft de te nemen maatregelen voor de gekozen gidssoorten voor de opgave binnen het Noorderkwartier weergegeven in tabelvorm.
Per soort zijn te nemen maatregelen beschreven in termen van benodigde ruimte, randvoorwaarden en de minimaal uit te voeren opgave binnen het Noorderkwartier. De achterliggende berekeningen en inschattingen zijn beschreven in een toelichtende notitie

download asset
doelsoortenonderzoek.pdf PDF - 421.9 KB
download asset
doelsoortenonderzoek-toelichting.pdf PDF - 142.71 KB
toggle

Zuid Holland richt zich op 14 icoonsoorten, zoals rietorchis, argusvlinder en meervleermuis. De infobladen beschrijven maatregelen voor groenblauwe dooradering en herstel van basiskwaliteit natuur in het landelijk gebied.

external link
Ga naar gidssoorten Zuid-Holland
toggle

De Vogelbescherming Nederland heeft soortendocumenten opgesteld voor acht broedvogelsoorten die (deels) voorkomen in het bebouwd gebied. Deze documenten dienen als onderbouwing voor inspanningen gericht op het behouden en versterken van gezonde vogelpopulaties en hun leefgebieden.

external link
ga naar de soortendocumenten