Praktijkvoorbeelden

De terugkeer van de otter in Nederland is een groot succesverhaal. Sinds de herintroductie tussen 2002 en 2009 is de otter nu weer in een groot deel van de Nederlandse wateren te vinden. Ons drukke wegennetwerk vormt echter nog een grote bedreiging. 

Om wegbeheerders te helpen bij het realiseren van veilige oversteekplaatsen, heeft de Zoogdiervereniging een stappenplan ontwikkeld voor de aanleg van faunavoorzieningen voor otters. Het overzicht helpt bij het signaleren van knelpunten, de keuze van het juiste type faunapassage en de aanleg, het beheer en de monitoring ervan. Het stappenplan is nu opgenomen in de Toolbox Ecologisch Verbinden.

Bekijk het stappenplan voor faunavoorzieningen voor otters. 

In IJburg heeft Drijvend Groen in samenwerking met Biomatrix Water een bijzondere faunapassage gerealiseerd: vijf grote drijvende eilanden die in één lijn tussen twee oevers liggen. De eilanden vormen samen een veilige oversteek voor soorten als de waterspitsmuis, kleine amfibieën en zelfs vossen.

Door deze “groene stapstenen” kunnen dieren zich tussen leefgebieden verplaatsen zonder barrières van open water of stedelijke infrastructuur. De eilanden worden bovendien gemonitord, zodat inzicht ontstaat in het daadwerkelijke gebruik en de ecologische effectiviteit van deze innovatieve maatregel.

Benieuwd hoe dit eruitziet? Bekijk hier het filmpje over de aanleg en werking van de eilanden.

Drijvende faunapassage in Amsterdam

Het Meerjarenprogramma Ontsnippering (MJPO) was tussen 2005 en 2018 een ambitieus landelijk initiatief dat Nederland structureel hielp om versnipperde natuurgebieden weer met elkaar te verbinden. Het pakte de belangrijkste ecologische knelpunten aan met concrete, op maat gemaakte oplossingen. De voorbereiding vergde vele jaren, omdat de infrastructuur en de natuurgebieden onder verschillende verantwoordelijkheden vielen. Het creëren van breed draagvlak bij alle betrokken partijen was cruciaal. 

Wat maakt MJPO bijzonder?

1. Landelijke dekking en systematische aanpak

Het MJPO richtte zich op knelpunten die ontstonden op locaties waar infrastructuur de toenmalige Ecologische Hoofdstructuur (EHS) doorsneed. Elk knelpunt kreeg faunavoorzieningen op maat gemaakt voor de lokale situatie. 

2. Samenwerking tussen alle relevante stakeholders

Het MJPO is een schoolvoorbeeld van integrale samenwerking door een coalitie van het Rijk, ProRail, Rijkswaterstaat en provincies, in nauwe afstemming met onder andere gemeenten, waterschappen, terreinbeheerders en natuurbeschermingsorganisaties. Deze brede samenwerking zorgde voor draagvlak, kennisdeling en een efficiënte uitvoering. Een faunavoorziening is immers pas effectief als deze meerdere, vaak parallel gelegen infrastructuurelementen tegelijk overbrugt – zoals wegen, spoorlijnen en watergangen.

3. Financiering vanuit drie ministeries

Ook de financiering maakt het MJPO uniek. Gezamenlijke financiering en ondersteuning door drie ministeries onderstreept het belang van ecologische verbinding voor natuur, infrastructuur en ruimtelijke ontwikkeling.

Resultaten en impact

Het MJPO zorgde voor ecologische verbinding door circa 500 faunavoorzieningen aan te leggen. Verbinding van leefgebieden van o.a. reeën, dassen, otters, vleermuizen en amfibieën is essentieel is voor het behoud van genetische diversiteit, populatieherstel en een robuuster ecosysteem. Ook is het aantal verkeersongevallen door dieraanrijdingen hierdoor afgenomen. Ook heeft het MJPO faunvoorzieningen verder ontwikkeld in effectiviteit, zoals multifunctionele ecoducten voor mens én dier.

MJPO als inspiratiebron

Hoewel MJPO in 2018 formeel werd afgerond, leeft de geest van het programma voort. De opgedane kennis wordt gedeeld via de Community of Practice Ontsnippering, en bij het ontwerp van nieuwe infrastructuurprojecten zijn faunavoorzieningen een integraal onderdeel. 

Het MJPO heeft veel bereikt, maar het werk is nog niet af. Door veranderingen in het landschap en verschuivingen in leefgebieden, ontstaan nieuwe ecologische knelpunten. Om deze effectief aan te pakken is een nieuw, toekomstgericht programma nodig: een Meerjarenprogramma Verbinden (MJPV). Dit bouwt voort op de ervaringen van het MJPO, maar omarmt ook nieuwe ambities zoals het verbinden van natuur over landsgrenzen heen, het integreren van klimaatadaptatie en het versterken van biodiversiteit in verstedelijkte gebieden.

Hoewel het politieke draagvlak op dit moment beperkt is, bestaat er onder stakeholders en deelnemers van de Community of Practice Ontsnippering brede steun voor een vervolg. Gezien de lange voorbereidingsperiode van circa 15 jaar is het van groot belang om nu al te starten met de verkenning en agendering van een nieuw programma. Een MJPV laat zien dat samenwerking tussen overheden, beheerders en maatschappelijke organisaties leidt tot tastbare resultaten voor natuur én samenleving. De urgentie is er, de kennis is er, en het netwerk is er. Nu nog de gezamenlijke wil om door te pakken.